ÖZ

MTA Genel Müdürlüğü adına tescilli Ağrı, Diyadin, Davut AR: 40 no.lu

jeotermal kaynak arama ruhsat sahasında 2022 yılında yapılan jeoloji, jeofizik,

hidrojeokimya, toprak gazı ve gaz kimyası ölçüm çalışmaları yapılmış ve yapılan

çalışmalar neticesinde 2.500±250 m derinliğinde bir adet sondaj önerilmiştir (Kılınç vd.,

2026). Söz konusu lokasyonda 2.750 m derinliğe sahip bir adet jeotermal sondaj (ADH-

2023/04) yapılmıştır.

2.750,00 metrede tamamlanan ADH-2023/04 jeotermal sondaj kuyusunda,

108,00 metreye kadar 26” matkapla ilerlenerek 0,00-103,60 metreler arasına 20”

kaynaklı boru inilmiş ve kuyuya 25 m3 1,72 g/cm3 yoğunluğunda çimento şerbeti basılıp

16 m3 çamur ile ötelenerek kaynaklı boru arkası çimentolanmıştır. Daha sonra 606,50

metreye kadar 17 ½” matkapla ilerlenerek 0,00-600,00 metreler arasına 13 3/8” K55

casing muhafaza boruları inilmiş ve kuyuya 51 m3 1,75 g/cm3 çimento şerbeti basılarak

boru arkası çimetolanmıştır. Daha sonra 1.392,50 metreye kadar 12 ¼” matkapla

ilerlenerek 0,00-1.388,50 metreler arasına 9 5/8

” N80 casing muhafaza boruları inilmiş

ve kuyuya 53 m3 1,70 g/cm3 çimento şerbeti basılıp 53 m3 çamur ile öteleme yapılarak

çimentolama operasyonu tamamlanmıştır. Sonrasında 2.750,00 metreye kadar 8 1/2’’

matkapla ilernerek 1.365,35-1.764,50 metreler arasına 6 5/8’’ K55 lineer kapalı boru,

1.764,50-2.736,90 metreler arası 6 5/8’’ K55 liner filtreli boru, 2.736,90-2.750,00

metreler arasına ise K55 liner kapalı boru indirilmek suretiyle kuyu teçhiz edilmiştir.

ADH-2023/04 jeotermal sondajının gerçekleştirildiği AR: 40 no.lu jeotermal

kaynak arama ruhsat sahası ve yakın çevresinde mostra veren veya mostra vermese de

yapılacak bir sondajda kesileceği düşünülen birimler, alttan üste doğru sırasıyla Geç

Devoniyen-Erken Karbonifer yaşlı kristalize kireçtaşı, dolomit ve killi şistlerden oluşan

Adlanmamış Devoniyen-Karbonifer birim, Permiyen öncesi yaşlı Tepedam

Metamorfitleri, bunları açısal uyumsuzlukla örten Pliyosen yaşlı Saray Formasyonu ve

üyeleri (Çakıltaşı Üyesi, Kireçtaşı Üyesi) Davut Lavı ve Piroklastikler ile Geç Pliyosen-

Erken Pleyistosen yaşlı Aladağ Bazaltı’dır.

Nitekim, ADH-2023/04 jeotermal sondajında 2.750,00 metre ilerleme yapılmış

olup 0,00-830,00 metreler arası Saray Formasyonu, 830,00-1.400,00 metreler arası

Pekiyidere Formasyonu, 1.400,00-2.695,00 metreler arası Tepedam Metamorfitleri,

2.695,00-2.748,00 metreler arası adlanmamış Devoniyen-Karbonifer birimi kesilmiştir.

ADH-2023/04 jeotermal sondajı, Ağrı-Diyadin-Davut AR: 40 no.lu jeotermal

kaynak arama ruhsat sahasında 2.750 metre derinliğinde tamamlanmış ve kuyu

geliştirme çalışmaları kapsamında öncelikle kuyu temizliği, kompresör uygulaması

(üretim çalışmaları), asitleme (HCl) ve kuyu testleri (asitleme öncesi ve sonrası)

yapılmıştır. Yapılan üretim ve ilk asitleme çalışmaları neticesinde üretim değerlerinde

bir gelişme sağlanamamıştır. Bu bağlamda kuyu geliştirme çalışmaları kapsamında,

hizmet alımı yapılarak coiled tubing unit ile statik seviyenin altından (600 m) nitrojen

ile kuyu tabanına doğru kademeli olarak temizlik yapıldıktan sonra, kuyu tabanından

kademeli olarak (takım içerisinden asit basılırken takım dizisi yukarı çekmek suretiyle)

1.750 metreye kadar ikinci asitleme operasyonu gerçekleştirilmiştir. Basılan asidin

formasyonla etkileşime girmesi için gereken süre beklenildikten sonra, yine statik

seviyenin altında kuyuda coiled tubing unit ile nitrojen basılarak üretim yapılıp kuyu

tabanına kadar inilerek kuyuda kesintisiz üretim yaptırılıp kuyu temizliği yapılmıştır.

Tüm bu operasyonlardan sonra kuyuda statik sıcaklık ve basınç ölçüleri (2. asitleme

sonrası) alınmış ve kompresör ile üretim yapılmıştır.

Kuyuda, ilk asitleme öncesi kompresörle yapılan üretim çalışmalarında 1,5-10,0

l/sn. aralığında debi ve maksimum 54 °C sıcaklığında üretim değerleri ölçülmüştür.

ii

Yapılan kuyu test çalışmalarına göre kuyu içi maksimum sıcaklık 123,108 °C (2.739

metredeki, ilk asitleme öncesi warm up ölçüsüne ait statik sıcaklık) olarak ölçülmüştür.

Yapılan water-loss testine göre rezevuar seviyesinin 1.750 metreler civarında olduğu

düşünülmektedir. Yine ilk asitleme öncesi yapılan çok debili enjeksiyon testine göre

kuyunun enjeksiyon indeksi I.I: 0,9 ton/sa./bar olarak hesaplanmıştır. Yapılan tüm

üretim ve kuyu geliştirme çalışmalarından (birinci asitleme, coild tubing ünit ile kuyu

temizliği, ikinci asitleme ve üretim, kompresör ile üretim) sonra kuyuda üretim

değerleri, 21 l/sn. debi ve 72,6 °C sıcaklığa yükselmiştir.

Kuyudan kimyasal analiz için örnek alınmış ve analizleri, MTA Genel

Müdürlüğü Maden Analizleri ve Teknolojisi Dairesi Başkanlığı bünyesindeki

laboratuvarlarda gerçekleştirilmiştir. Uluslararası Hidrojeologlar Birliği (AIH)

sınıflamasına göre değerlendirildiğinde kuyudan üretilen su; kalsiyumlu, sodyumlu,

bikarbonatlı, klorlu, borlu, mineralce zengin, sıcak sular sınıfına girmektedir. Analiz

sonuçlarında görülen yüksek klor (Cl) değeri söz konusu akışkanın derin dolaşımlı

olduğu şeklinde yorumlanmıştır.