ÖZET

Çalışma alanı; Adana-Kahramanmaraş-Osmaniye il sınırlarını kapsayan 1/100.000 ölçekli M 35, M 36, M 37, N 35 ve N 36 paftalarında yer alır. Bu paftalar (M 35-a1, a2; b serisi; c serisi; M 36 a, b, c, d serisi; M 37 a, b serisi, c1, c2, c3; d1, d2; N 35-b serisi; c2; N 36-b1) detaylı olarak haritalanmış, 1/25 000 ölçek ayrıntısında jeoloji haritaları üretilmiştir. Çalışma alanı; kaya türü, stratigrafi, yapısal özellikleri ve jeotektonik konumu itibariyle birbirinden farklı özelliklere sahip Toros Orojenik Kuşağı ile Güneydoğu Anadolu Otoktonu’na ait kaya türlerinin yayılım gösterdiği bölgede bulunmaktadır. Bu iki kıtasal levhayı, günümüzde Bitlis-Zagros Sütur Zonu (Güneydoğu Anadolu Bindirmesi) sınırlandırmaktadır.

Bitlis-Zagros Sütur Zonu (Güneydoğu Anadolu Bindirmesi) ile Doğu Anadolu Fayı (DAF) arasında kalan ve Misis-Andırın dağ kuşağının bir bölümünü de içene alan bölgede Prekambriyen’den, günümüze kadar olan zaman içinde çökelmiş, düzenli istiflenme sunan Uludaz napı ve okyanusal kabuğa ait Tekirova Ofiyoliti yer alır. Bu zonun kuzeyinde ise okyanusal kabuk ve Toros levhasına ait Paleozoyik’ten Miyosen’e kadar olan kayaların naplar ve tektonik dilimler halinde bir araya geldiği tektonik birlikler bulunmaktadır. Bölge, bu karmaşık tektonik yapısını, bu iki levha arasındaki Neotetis okyanusunun, Geç Kretase’den itibaren kapanmaya başlaması ile kazanmıştır.

İnceleme alanının güneydoğusu ile Misis-Andırın dağ kuşağının kuzeydoğusunu kapsayan alanda; okyanusal kabuğa ait serpantinit ve gabrolardan oluşan Geç Kretase yaşlı Tekirova ofiyoliti (=Kızıldağ/Hatay ofiyoliti) ve düşük dereceli metamorfitlerden oluşan Ordovisiyen-Geç Kretase yaşlı Uludaz napı yer almaktadır. Uludaz napı; kuvarsit ve metakumtaşından oluşan Orta-Geç Ordovisiyen yaşlı Uluziyaret formasyonu; rekristalize kireçtaşı, kalkşist, metasilttaşı ve kuvars şistlerden oluşan Geç Devoniyen-Karbonifer yaşlı Kümperli formasyonu; metaçakıltaşı, kuvarsit, kuvars şist, kalkşist, metaçamurtaşı, dolomit ve mermerden oluşan Erken Triyas yaşlı Hacılar formasyonu; stramatolitli dolomit ve rekristalize kireçtaşından oluşan Doluca formasyonu; dolomit, dolomitik kireçtaşı ve çörtlü mermerlerden oluşan Erken Jura-Geç Kretase yaşlı Türkoğlu formasyonu ile temsil edilir.

Tekirova ofiyolitini (=Kızıldağ Ofiyoliti) ve Uludaz napını açısal uyumsuz olarak üzerleyen GD Anadolu Otoktonu Senozoyik Örtü Kayaları alttan üste doğru; mikritik kireçtaşı, I

killi kireçtaşı, Nummilites’li kireçtaşı, marn ve kireçtaşı ile yer yer kumtaşı-çakıltaşı ara katkılarından oluşan orta Eosen-erken Miyosen yaşlı Ahırdağı formasyonu, üzerine yersel uyumsuz olarak gelen kırmızı renkli, kalın tabakalı çakıltaşı, çamurtaşı ile bazaltik lav akıntılarından oluşan Oligosen-erken Miyosen yaşlı Maksutlu formasyonu ve resifal kireçtaşı (kireçtaşı üyesi) ara düzeyli marn, silttaşı ve kumtaşından oluşan erken-orta Miyosen yaşlı Lice formasyonu ile temsil edilir.

Toros orojenik kuşağı, kıtasal kabuk ile okyanusal kabuğa ait kayaçların naplar ve tektonik dilimler halinde bir araya geldiği son derece karmaşık jeolojik yapıya sahiptir. Bölge Paleozoyik’ten Miyosen’e kadar olan kayaçların allokton kütleler halinde bir araya geldiği kaya toplulukları; naplar, tektonik birlikler ve ofiyolitli karmaşıktan oluşan, bir jeolojik yapı kazanmıştır. Toros Orojenik kuşağında bulunan tektonostratigrafi birimleri; Geç Kretase-erken Eosen yaşlı Kızılkaya metamorfiti, Geç Kretase yaşlı Berit metaofiyolitleri, Paleozoyik yaşlı Pütürge napı, Geç Jura-Erken Kretase yaşlı Kömürhan ofiyolitleri, Geç Devoniyen-Geç Kretase yaşlı Bodrum napı (=Malatya metamorfitleri), Geç Kretase yaşlı Horzum tektonik melanjı, Prekambriyen-Paleosen (?) yaşlı Görbiyesdağı Birliği, Prekambriyen-Geç Kretase yaşlı Geyikdağı Birliği, Orta Devoniyen-Geç Kretase yaşlı Aladağ Birliği, Geç Triyas-Geç Kretase yaşlı Bozkır Birliği (Kızılcadağ ofiyolitik melanjı, Sumaklı ofiyolitik karışığı, Gülbahar napı ve Domuzdağ napı)’den oluşmaktadır. Naplar ve birlikler birbirleriyle tektonik dokanaklı olup, çoğunlukla birbirleri üzerine kilometrelerce sürüklenmiş, alloktan kütleler halinde kilometrelerce yanal devamlılık göstermektedir.

Geç Kretase-erken Eosen yaşlı Kızılkaya metamorfiti, düşük dereceli metamorfizma gösteren kırıntılılar ile seyrek çört ve kalkşistlerle temsil edilir. Tabanı izlenemeyen birimin üzerine ilksel ilişkili olarak Maden grubu kayaları gelirken bu ilişki yer yer şaryaj şeklinde de görülebilmektedir. Berit metaofiyolitleri tarafından tektonik dokanaklı olarak üzerlenir. Berit metaofiyolitleri, ultramafik kümülat ve katmanlı gabrolarla temsil edilir. Birim; Pütürge napı, Bodrum napı (=Malatya metamorfitleri) ve Domuzdağ napı tarafından tektonik dokanaklı olarak üzerlenir. Berit metaofiyolitleri ve Kızılkaya metamorfitini bindirmeli tektonik dokanaklı olarak üzerleyen Pütürge napı; biyotit şist, klorit biyotit şist, mikaşist, kuvarsit ve seyrek mermerlerden oluşan ve yer yer de granitler tarafından kesilen Prekarbonifer yaşlı Nergile formasyonu ile şeyl araseviyeli mermer ve dolomitlerden oluşan Karbonifer yaşlı

II

Baluşağı formasyonundan oluşmaktadır. Bu metamorfitler yer yer de asidik intrüzyonlarla kesilmiştir. Okyanus içi dalma-batma zonu (supra-subduction zone, SSZ) ofiyolitleri ile temsil edilen, alttan üste doğru; peridotitler, bantlı gabro, izotrop gabro, levha-dayk karmaşığı ve lav akıntıları (volkanitler)’ndan oluşan Geç Jura-Kretase yaşlı Kömürhan ofiyolitleri düzenli istiflenme sunar. Pütürge napı ile Berit metaofiyolitlerini yer yer de Geyikdağı Birliğini tektonik dokanaklı olarak üzerleyen yeşilşist fasiyesinde metamorfizma geçirmiş kayaçlardan oluşan Geç Devoniyen-Geç Kretase yaşlı Bodrum napı (=Malatya metamorfitleri), alttan üste doğru; rekristalize kireçtaşı ve yer yer bazik şist araseviyeli şist, kuvarsit ve yer yer bitümlü metaşeyl ve dolomit ardalanmasından oluşan Geç Devoniyen-erken Karbonifer yaşlı Yoncayolu formasyonu, bunlar üzerine açısal uyumsuzlukla dolomit, yer yer çörtlü dolomitik kireçtaşı, rekristalize kireçtaşı ardalanımından oluşan Orta-Geç Permiyen yaşlı Çayderesi formasyonu, üzerinde yersel uyumsuzlukla çört, yer yer tabanında metaboksit seviyeleri kapsayan mermer, rekristalize kireçtaşı ve dolomit araseviyeli şist, çörtlü kalkşist ardalanımından oluşan Erken Triyas yaşlı Alıçlı formasyonu; istif üste doğru; uyumlu olarak yer yer rekristalize kireçtaşı ve mermer araseviyeli yer yer megalodontlu ve gastropodalı dolomit, dolomitik kireçtaşından oluşan Orta Triyas-Geç Kretase yaşlı Kayaköy formasyonu; bunlarla yanal ve düşey geçişli olan dolomit ve dolomitik kireçtaşı araseviyeli çörtlü rekristalize kireçtaşı ve mermerlerden oluşan Jura-Geç Kretase yaşlı Ula formasyonu ve bunların üzerinde açısal uyumsuz olarak metaçakıltaşı, çörtlü mermer, dolomit ve yer yer bazik şist araseviyeli şist ve kalkşist ardalanımından oluşan Geç Kretase (olasılıkla Senomaniyen ?) yaşlı Karaböğürtlen formasyonu ile temsil edilmektedir. Bodrum napına ait kaya birimleri Lütesiyen sonu ve/veya Geç Miyosen sonrası yatay tektonik hareketlerden etkilenerek daha güney alanlara sürüklenmiştir. Güney kökenli kıtasal litosferlerin kuzeyinde yer alan okyanusal litosfer parçalarının (Berit metaofiyoliti ve Kömürhan ofiyoliti) kuzeyde yer alan kıtasal litosfer altına olasılıkla Geç Jura’da dalmaya başlaması ve geç Kampaniyen-erken Maastrihtiyen’de oluşan adayayı ürünleri olarak granit, granodiyorit, tonalit, kuvars monzonit, kuvars monzodiyorit gibi derinlik kayaçları ile bunlara eşlik eden yarı derinlik (pegmatit, aplit, diyabaz) kayaçları ile temsil edilen Baskil granitoyidi oluşmuştur. Kömürhan ofiyoliti, Bodrum napı ve Pütürge napı, Geç Kretase yaşlı Baskil granitoyidleri ve erken-orta Eosen yaşlı Havcılar metagraniti tarafından kesilmektedir.

III

Doğu Toroslar’ın batısında, Yumurtalık fayı ile Ecemiş fayı arasında kalan nap alanında ise alttan üste doğru; Geç Kretase yaşlı Horzum tektonik melanjı, Prekambriyen-Paleosen (?) yaşlı Görbiyesdağı Birliği, Prekambriyen-Geç Kretase yaşlı Geyikdağı Birliği, Orta Devoniyen-Geç Kretase yaşlı Aladağ Birliği, Geç Triyas-Geç Kretase yaşlı Bozkır Birliği (Kızılcadağ ofiyolitik melanjı, Sumaklı ofiyolitik karışığı, Gülbahar napı ve Domuzdağ napı, Pozantı-Karsantı Ofiyoliti) bulunmaktadır.

Görbiyesdağı Birliği ile Geyikdağı Birliği kaya türlerinin tabanında; çok fazla makaslanmış metasilttaşı, metakumtaşı, metaşeyl ve bunların içinde düzensiz olarak dağılmış, farklı yaşlı kuvarsit, dolomit, kireçtaşı, yumrulu kireçtaşı, mermer, rekristalize kireçtaşı, bazik ve asidik (granit gibi) kayaç blok ve dilimlerini kapsayan Geç Kretase yaşlı Horzum tektonik melanjı yer almaktadır. Birim, Görbiyesdağı Birliği ve Geyikdağı Birliği tarafından tektonik dokanaklı olarak üzerlenmektedir. Geyikdağı Birliği tarafından tektonik dokanaklı olarak üzerlenen epimetamorfik kökenli, kırıntılı ve karbonatlı kayalardan oluşan Prekambriyen-Paleosen (?) yaşlı Görbiyesdağı Birliği, alttan üste doğru; Mansurlu birimi ve Kokarot birimi ile temsile edilir. Mansurlu birimi; dolomit, rekristalize kireçtaşı ve çörtlü mermerlerden oluşan Jura-Kretase yaşlı Sağkaya formasyonu; olistolit ve olistostromal nitelikte oluşukları kapsayan metakırıntılılardan oluşan Geç Kretase-Paleosen (?) yaşlı Kızlarsekisi formasyonu ile temsil edilir. Mansurlu birimini tektonik olarak üzerleyen Kokarot birimi; metakumtaşı, metasilttaşı ve kuvars şistlerden oluşan Prekambriyen yaşlı Oruçlu formasyonu; kuvarsitlerden oluşan erken Kambriyen yaşlı Koçyazı formasyonu; kuvars kumlu dolomit, dolomitik kireçtaşı ve rekristalize kireçtaşından oluşan orta Kambriyen yaşlı Fakıbey formasyonu; yumrulu görünümlü kalkşist, metaşeyl, metasilttaşından oluşan geç Kambriyen-Ordovisiyen yaşlı Kabaktepe formasyonu; çakıltaşı ve metakumtaşlarından oluşan erken Silüriyen yaşlı Kalama formasyonu; metakumtaşı, metasilttaşı, metaşeyl, krinoidli rekristalize kireçtaşı ve dolomitlerden oluşan Lokhoviyen (Erken Devoniyen) yaşlı Yediçınar formasyonu, mermer, rekristalize kireçtaşı ve kalkşist araseviyeli metasilttaşı-metaşeyl, kuvarsit ve metakumtaşı mercek ve bantlı metaşeyl-metasilttaşından oluşan Karbonifer yaşlı Münüver formasyonu, kuvarsit, Mizzia’lı rekristalize kireçtaşı ve dolomit ardalanımından oluşan geç Permiyen yaşlı Kaleyüzü formasyonu ve metaçakıltaşı düzeyleri kapsayan metakırıntılılardan oluşan Geç Kretase-Paleosen (?) yaşlı Kızlarsekisi formasyonu ile temsil edilmektedir. Doğu Toroslar’ın IV

batısında çalışma sahasını da içine alan bölgede oldukça geniş yayılımı bulunan, Aladağ Birliği ve Bodrum napı (=Malatya metamorfitleri) tarafından tektonik dokanaklı olarak üzerlenen, başlıca şelf tipi karbonat ve kırıntılılardan oluşan Geyikdağı Birliği; kumtaşı, silttaşı, kiltaşı ve kuvarsitten oluşan Prekambriyen yaşlı Kozan formasyonu; silttaşı, kumtaşı, çamurtaşı ile kuvarsit arakatkılı stramatolitli kireçtaşı ve dolomitten oluşan Prekambriyen yaşlı İçmetepe formasyonu; silttaşı arakatkılı kuvarsitten oluşan erken Kambriyen yaşlı Zabuk formasyonu; dolomit, kireçtaşı ve dolomitik kireçtaşından oluşan orta Kambriyen yaşlı Çaltepe formasyonu; yumrulu görünümlü alacalı kireçtaşı, silttaşı, cone-in-cone yapılı, phycodes ve trilobit izli kumtaşı ve şeyllerden oluşan geç Kambriyen-Erken Ordovisiyen yaşlı Seydişehir formasyonu; çakıltaşı, kumtaşı ve şeyl-silttaşından oluşan erken Silüriyen yaşlı Halityaylası formasyonu ile bitümlü graptolitli şeyl ve çörtlerden oluşan Pusçutepe formasyonu; şeyl ve Orthoceras’lı kireçtaşlarından oluşan geç Silüriyen yaşlı Yukarıyayla formasyonu; kuvarsit, şeyl, kumtaşı ve plaket kireçtaşlarından oluşan Erken Devoniyen yaşlı Ayıtepesi formasyonu; Amphiopora’lı dolomit, kireçtaşı, kuvarsit ve dolomitik kireçtaşlarından oluşan Orta Devoniyen yaşlı Şafaktepe formasyonu; kumtaşı, mercanlı kireçtaşı ve şeyllerden oluşan Geç Devoniyen yaşlı Gümüşali formasyonu; bitümlü şeyl, kireçtaşı ve marnlardan oluşan erken Misisipiyen yaşlı Tuzludere formasyonu, kuvars kumtaşı ve kuvarsitlerden oluşan Kuşkayası formasyonu ile kireçtaşı ve dolomitik kireçtaşlarından oluşan Ziyarettepe formasyonu; demirli kuvarsit, Mizzia’lı, Bellerophon’lu kireçtaşı, dolomit ve dolomitik kireçtaşlarından oluşan Orta-Geç Permiyen yaşlı Yığılıtepe formasyonu; alacalı marn, killi kireçtaşı, oolitik kireçtaşlarından oluşan Erken Triyas yaşlı Katarası formasyonu; kireçtaşı ve seyrek dolomitten oluşan Orta-Geç Triyas yaşlı Keçilidağı formasyonu; kömür mercekli çakıltaşı, kumtaşı, çamurtaşlarından oluşan Liyas (Erken Jura) yaşlı Gedikli formasyonu; platform tipi sığ denizel karbonatlardan oluşan orta Liyas (Erken Jura)-Kretase yaşlı Köroğlutepesi formasyonu; rudistli kireçtaşlarından oluşan Kampaniyen-Maastrihtiyen yaşlı Yanıktepe formasyonu ve mikritik kireçtaşı, marn-çamurtaşından oluşan Maastrihtiyen yaşlı Elmaçatyayla formasyonu ile temsil edilir. Geyikdağı Birliği’nin Silüriyen-Devoniyen evresinde çökelen kırıntılı ve karbonatlı kayaları, bölgesel olarak farklı fasiyes özellikler sunar. Jura öncesi ve/veya sırasında Erken Kimmerid hareketlerinden etkilenen Paleozoyik istiflerinin üzerinde yer alan Jura-Kretase karbonatlarında da fasiyes farklılıkları gözlenmektedir. Geyikdağı Birliğini tektonik dokanaklı V

olarak üzerleyen Orta Devoniyen-Geç Kretase yaşlı Aladağ Birliği sığ denizel çökellerden oluşmaktadır. Kendi içerisinde oldukça kıvrımlanmış ve dilimlenmiş olan birim, alttan üste doğru; kumtaşı, resifal kireçtaşı ve şeyllerden oluşan Geç Devoniyen yaşlı Harabe formasyonu; şeyl, marn, çamurtaşı, kuvarsit ve kireçtaşından oluşan Karbonifer yaşlı Belemedik formasyonu; kireçtaşı; dolomit ve dolomitik kireçtaşından oluşan Jura-Kretase yaşlı Çamlık formasyonu ile temsil edilir.

Aladağ Birliği tarafından tektonik dokanaklı olarak üzerlenen Bozkır Birliği; Geç Triyas-Geç Kretase yaşlı rift, yamaç ve şelf tipi kayalarla ve bunları üzerleyen okyanusal kökenli birimlerden oluşur. İnceleme alanında farklı litoloji ve stratigrafik ilişki sunan Bozkır Birliği, Kozan-Andırın-Engizek Dağı bölümü ve Aladağ-Yeşilköy bölümü olmak üzere iki bolümde incelenmiştir. Bozkır Birliğinin, Kozan-Andırın-Engizek Dağı bölümü alttan üste doğru; ofiyolitik karışık niteliğindeki Geç Kretase yaşlı Sumaklı ofiyolitik karışığı, sığ denizel kırıntılı ve neritik karbonatlardan oluşan Mesozoyik yaşlı Domuzdağ napı ve derin deniz çökellerinden oluşan Mesozoyik yaşlı ayırtlanmamış Gülbahar napı ile temsil edilmektedir. Çoğunlukla serpantinit bir hamur içinde değişik tür ve yaşta blok ve dilimleri kapsayan Sumaklı ofiyolitik karışığı, Geç Kretase sonu yatay tektonik hareketler sonucu Gülbahar napı ve Domuzdağ napı tarafından tektonik dokanaklı olarak üzerlenmektedir. Derin denizel çökellerden oluşan Gülbahar napı bu bölümde ayırtlanmamış olup, genellikle yastık yapılı bazaltik lav akıntısı, Halobia’lı mikritik kireçtaşı, oolitik kireçtaşı, kalsitürbidit, pelajik kireçtaşı ve çört-çamurtaşı ardalanmasından meydan gelmiştir. Gülbahar napını, Sumaklı ofiyolitik karışığını, Bodrum napını, yer yer de Pütürge napını ve Berit Metaofiyolitini tektonik dokanaklı olarak üzerleyen Domuzdağ napı, alttan üste doğru; mikritik kireçtaşı, alacalı marn, çamurtaşı, killi kireçtaşı, Daonella izli kumtaşı ve şeyl ardalanmasından oluşan Erken-Orta Triyas yaşlı Dikenlidağı formasyonu, neritik karbonatlardan oluşan Geç Triyas-Kretase yaşlı Andırın formasyonu, çört ve mikritik kireçtaşı ardalanmasından oluşan Albiyen-Santoniyen yaşlı Kızılkandil formasyonu ve Rudistli kireçtaşından oluşan Koniasiyen-Santoniyen (?) yaşlı Küstük formasyonu ile temsil edilmektedir. Aladağ-Yeşilköy bölümü ise alttan üste doğru; serpantinit, dunit, harzburjit, çört-çamurtaşı ve farklı boyut ve yaşta kireçtaşı blokları kapsayan Geç Kretase yaşlı Kızılcadağ ofiyolitik melanjı; platform tipi karbonatlardan oluşan Noriyen-Resiyen yaşlı Domuzdağ napı ve Orta Jura-Erken Kretase yaşlı Gülbahar napı ile temsil VI

edilmektedir. Kızılcadağ ofiyolitik melanjı tarafından tektonik dokanaklı olarak üzerlenen Domuzdağ napı, bu bölümde naplaşma sonrası Gülbahar napı tarafından da tektonik dokanaklı olarak üzerlenmiştir. Havza ve yamaç çökellerinden oluşan Gülbahar napı alttan üste doğru; mikritik kireçtaşı, oolitik kireçtaşı, çört, çamurtaşı ve pelajik kireçtaşından oluşan Aaliyen-Hotriviyen (Orta Jura-Erken Kretase) yaşlı Karanfiltepe formasyonu ve silisifiye kireçtaşı, çört ve çamurtaşı ardalanmasından oluşan Berriaziyen-Barremiyen (Erken Kretase) yaşlı Aytepe formasyonu ile temsil edilmektedir. Bu bölümde Bozkır Birliği’nin en üst yapısal birimini; harzburjit, dunit, piroksenit, gabro ile diyabaz dayklarından oluşan Geç Kretase yaşlı Pozantı-Karsantı ofiyoliti oluşturmaktadır. Bozkır Birliği’nin Kozan-Andırın-Engizek Dağı bölümünde yer alan kayaları, kuzeyden uzun mesafeler hareket ederek güneye doğru sürüklenmişlerdir.

Toros Orojenik Kuşağı (nap alanı) ile Arap platformunda, Geç Kretase-Eosen aralığında naplaşmaların sona ermesi ve/veya ofiyolit yerleşimi sonrası gelişen havzalarda benzer litolojik özellikler sunan birimler çökelmiştir. Bu dönemde Arap platformu üzerinde Geç Maastrihtiyen-geç Eosen aralığında çalıma sahası dışında/doğusunda Terbüzek formasyonu, Besni formasyonu, Germav formasyonu ve Hoya formasyonu çökelirken, aynı dönemde Toros Orojenik Kuşağı’nda, napların (Bodrum napı, Geyikdağı Birliği, Sumaklı ofiyolitik karışığı) örtüsü Harami formasyonu (Erçene ve Sarıkaya üyesi),Göbelli formasyonu, Kaletepe formasyonu, Kandilsırtı formasyonu, Seske formasyonu, Akdere formasyonu ve Demiroluk formasyonu çökelmiştir. Toros Orojenik Kuşağında yer alan bu çökeller “Göksun-Afşin-Elbistan Bölümü” ve “Kozan-Boztahta Bölümü” olarak iki havza halinde incelenmiştir.

Toros Birlikleri ile Okyanusal kabuğa ait temel kayalar üzerinde Orta Eosen döneminde riftleşmeye başlayan havzada, yığışım prizması ve yay ürünleri çökelmeye başlamış ve bu süreç Şattiyen (geç Oligosen) sonuna değin sürmüştür. Sedimantasyonla beraber tektonizma ve volkanizmanın da eşlik ettiği dönemde; Akdeniz sahilinden Andırın-Göksun ve Berit Dağı güneyine kadar uzana bu alanda çökelen istifler “Misis-Andırın Birimi” olarak değerlendirilmiş ve Orta Eosen yaşlı bu kaya toplulukları Maden grubu, Helete formasyonu ve Bulgurkaya formasyonu olarak ayırtlanmıştır. Üst Kretase sonunda napların yerleşmesine sahne olan Bitlis Pütürge kıtacığında; Pütürge napı, Bodrum napı (=Malatya metamorfitleri), Berit metaofiyolitleri ve Kızılkaya metamorfiti üzerinde açılan havzada Maden havzası, Orta Eosen’de açılmaya başlamıştır. Toros Orojenik Kuşağının güney cephesinde ve nap alanında VII

çoğunlukla şaryaj dilimleri arasında, ekay dilimleri halinde gözlenen Maden grubu, karmaşık görünümünde olsa da alttan üste doğru izlenebilen bir stratigrafi sunar. Volkanizmanın da eşlik ettiği sedimanter çökellerden oluşan Maden havzasının ilk evresinin transgresif olup, bazı bölümleri ise riftleşmeye bağlı derin denizel koşullarda çökelmiştir. Tektonizma sonucunda birincil ilişkilerini yer yer kaybeden birimde, düşük dereceli metamorfizma gösteren karbonatlı ve kırıntılı kayalar (Alişar formasyonu) da gözlenmektedir. Maden havzasının kapanmasına yakın dönemlerde, eşzamanlı tektonizmayla (sintektonik) napların kuzeyden güneye ilerlemeleri sırasında, Maden havzasına ofiyolit ve metamorfik blokları aktarılmıştır. Maden grubuna ait çökellerin gelişmekte olduğu dönemde Maden grubuna nazaran daha güney kesimlerde ise ada yayı volkanitlerinden olan andezit, dasit, riyolit ve piroklastik kayalardan oluşan Helete volkaniti gelişimini sürdürmüştür. Maden grubu ile Helete formasyonunun (Orta Eosen havzasının kapanması) oluşumundan hemen sonraki evrede, bölgede doğrultu atımlı fayların etkin olması ile gelişen havzada volkanik aktivitenin de eşlik ettiği bir ortamda kuzey kökenli naplar üzerinde geç Eosen-Oligosen yaşlı Bulgurkaya formasyonu gelişmeye başlamıştır. Geç Lütesiyen sonrası yatay tektonik hareketler sonucu Pütürge napı, Bodrum napı, Kızılkaya metamorfiti ve Bozkır Birliği tarafından tektonik dokanaklı olarak üzerlenmiştir. Aynı dönemde Arap levhasında ise orta Eosen-erken Miyosen yaşlı Ahırdağı formasyonu çökelimini tamamlamıştır. Oligosen sırasındaki kabaca K-G doğrultulu yarı graben tipinde gelişim gösteren havzalara, temel birimlerinden değişik boyutta bloklar taşınmış, sedimantasyon esnasında gerçekleşen bu aktarılmalar, özellikle gravite bileşenli fay zonlarında gelişmiştir. Ayrıca bu yanal atımlı faylarla dilimlenen temel birimlerin dağ boyutuna varan blokları havza içine aktarılmıştır. Dikme havzası ile Göksun-Tekir-Ilıca havzası arasında yer alan ve havza kenarının yükselen blokları üzerinde bulunan karasal ortamda, Gildirli formasyonu çökelirken, Arap levhası sınırlarında yer alan bölgede ise Maksutlu formasyonu çökelimini tamamlamıştır. Erken Miyosen başlarında tektonik anlamda kısa süreli bir duraklamadan sonra, ana doğrultu atımlı fayların yeniden harekete geçmesiyle, bölgede değişik boyutlarda grabenler ve horstlar oluşmaya ve alt Miyosen istifleri, havza kenarında, temel birimlerin üzerine transgresif olarak çökelmeye başlamıştır. Çökelen bu Miyosen istifleri coğrafik konumlarına göre doğudan batıya doğru sırasıyla; Göksun-Tekir-Ilıca Havzası, Andırın-Geben Havzası, Düziçi-Yenicekale Havzası, Kozan-Feke Havzası ve Dikme Havzası

VIII

olarak ayırtlanmıştır. Erken-orta Miyosen döneminde gelişen bu havzaların (derin deniz koridorlarında) derin kesimlerinde türbiditler çökelirken, derin olmayan alanlarında (sırtlar ve adalar üzerinde) sığ fasiyes birimleri gelişmiştir. Salyan formasyonu, Geben formasyonu, Kaplankaya formasyonu, Karaisalı formasyonu, Paşalı formasyonu ve Zebil formasyonu kuzey kökenli naplar üzerinde gelişirken; Lice formasyonu Arap levhasına ait çökeller üzerinde; Aslantaş formasyonu ve Karataş formasyonu ise Geben formasyonu çökelim alanı ile Lice formasyonu çökelim alanı arasındaki geçiş zonunda çökelmiştir. Andırın-Geben Havzası ile Düziçi-Yenicekale Havzası üzerinde fayların denetiminde ise delta yelpaze çökelleri oluşmaya başlamıştır. Düziçi-Yenicekale Havzası ve GD Anadolu Otoktonu Senozoyik örtü kayaları geç Miyosen yaşlı volkanitler (Burgaçlı bazaltı ve Yavuzeli bazaltı) tarafından kesilmektedir. Dikme havzası dışında kalan havzalarda, Pliyo-Kuvaterner yaşlı karasal çakıltaşı, kumtaşı, çamurtaşı ardalanmasından oluşan çökeller depolanmıştır. Akarsu vadi tabanları ile havza tabanları Kuvaterner yaşlı alüvyal çökel dolguludur.

Arap Levhası ile kuzeyde Anadolu levhası arasında var olan Neotetis okyanusunun, Geç Kretase’de kapanmaya başlaması ile Doğu Toroslar’ın batısında geç Kretase, Paleosen (?), Lütesiyen sonu ve geç Miyosen dönemlerinde naplar ve allokton kütlelerden oluşan önemli deformasyonların, kıvrımlı yapıların, faylar ve bindirmelerin gelişmesine neden olmuştur. İnceleme alanında gözlenen önemli faylar ve tektonik yapılar ise; Bitlis-Zagros Sütur Zonu (Güneydoğu Anadolu Bindirmesi)’un devamı olan Engizek fay zonu, Toprakkale-Bostanlı-Çuhadarlı Bindirmesi, Kahramanmaraş Fayı, Çokak fayı, Andırın fayı, Sürgü-Göksun fayı, Çiçeklidere-Savrun fayı, Göksu fayı, Saimbeyli fayı, Kozan fayı olarak haritalanmıştır. Geç Miyosen sonrası Erken Pliyosen’de başlayan Neotektonik dönemde inceleme alanında gelişen, Sürgü-Göksun fayı, Andırın fayı, Kozan fayı, Çokak fayı aktif faylar olup, yıkıcı deprem üretebilme kapasitesine sahiptirler.