ÖZ

Bu çalışma, MTA Genel Müdürlüğü Jeofizik Etütleri Dairesi Başkanlığı tarafindan “Rejyonel Ölçekli Havadan-Karadan Jeofizik Verilerin Ekonomik Jeolojik Hedeflere Yönelik Ruhsat Bazında Detay Tahkiki” başlıklı ve 2025-31-14-01 (01-2) özel kod numaralı proje kapsamında yapılmıştır. Arazi çalışmaları 06.10.2025 ile 22.11.2025 tarihleri arasında Tatvan Jeofizik Etüt Kamp Şefliği üzerinden Bitlis’in Ahlat ilçesinde gerçekleştirilmiştir.

Proje kapsamında toplam 602 noktada gravite ve 35 km uzunluğunda doğal gerilim (SP) verisi toplanmıştır. Gravite ölçüm noktaları arasındaki mesafeler genel olarak 250 m ile 300 m aralığında değişmekle birlikte 500 m’yi geçmemektedir. SP verisi ise genel olarak KG doğrultuda 7 km uzunluğunda paralel 5 profil üzerinden 100 m adım aralığı belirlenerek toplanmıştır. Ayrıca yaklaşık 50 cm ile 1 m derinlik aralığında yüzey sıcaklıkları ölçülmüştür.

Oasis Montaj programı kullanılarak gravite verisine sırasıyla enlem, yükseklik ve Bouguer düzeltmeleri uygulanmıştır. Topoğrafya düzeltmesi için ise çalışma sahasının çevresinde 7 km’lik bir kenar boşluğu belirlenerek Harita Genel Müdürlüğü tarafından sunulan Türkiye Topoğrafik Veritabanı (TOPOVT) Verisi kullanılmıştır. Ortalama yoğunluk netletton yöntemi kullanılarak 2.67 gr/cm3 olarak hesaplanmış ve topoğrafya düzeltmesinde bu şekilde kullanılmıştır. Elde edilen Bouguer verisindeki sığ etkilerin giderilmesi için 3 km yukarı uzanım uygulanarak rejyonel Bouguer verisi hesaplanmıştır. İki boyutlu (2B) ağırlıklandırılmış kompak gravite ters çözüm algoritması ile 2 farklı profildeki ve 2.5 km derinlikteki tabaka yoğunlukları kestirilmiştir. Topoğrafya verisi, yoğunluklar ve yüzey sıcaklıkları kullanılarak 2.5 km derinlikteki tabakaya ait sıcaklıklar ve ısı üretimi değerleri hesaplanmıştır. Rezidüel Bouguer verisinden hesaplanan tensör ve gradyanlar kullanılarak çizgisellik ve eğrisellik analizleri yapılarak sığ kabuk davranışı ve olası çizgisellikler araştırılmıştır. Çizgisellik analizi için Tilt Açısı (TA), Yatay Türev Genlikleri (HGM) ve Analitik Sinyal (AS) yaklaşımları kullanılmıştır. Eğrisellik Analizinde ise Diferansiyel Eğrisellik (Kd), Gauss Eğriselliği (Kg), Ortalama Eğrisellik (Km) ve Şekil İndeksi (SI) yaklaşımları uygulanmıştır. Bu analizler İstanbul Teknik Üniversitesi’nde MATLAB programında yazılan algoritmalar ile yapılmıştır.

Çalışma kapsamında ayrıca beş profil boyunca SP türev ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Yaklaşık 7 km uzunluğa sahip profillerde ölçü aralıkları 100 m olacak şekilde düzenlenmiş, elde edilen veriler öncelikle profil bazında, ardından gerekli düzeltmeler uygulanarak alan ölçeğinde değerlendirilmiştir. Aynı profiller üzerinde yapılan sıcaklık ölçümleri de saha genelinde haritalanarak yorumlanmıştır. SP ve sıcaklık verilerinin birlikte incelenmesi, her iki yöntemle belirlenen anomalilerin mekansal olarak büyük ölçüde örtüştüğünü ve birbirini doğruladığını göstermektedir. Elde edilen bu bulgular, sahanın jeotermal potansiyelinin ortaya konulmasına yönelik olarak uygulanacak ileri jeofizik ve jeolojik çalışmaların planlanmasında yol gösterici nitelik taşımıştır.