ÖZ

Jeotermal enerji olanaklarının araştırılmasının amaçlandığı Ağrı ili, Diyadin

ilçesi, Yeşildurak köyünde yer alan AR: 41 no.lu MTA Genel Müdürlüğü’ne ait jeotermal

kaynak arama ruhsat sahasında yapılan jeolojik, jeofizik ve hidrojeokimya çalışmaları ile

sondaj lokasyonu belirlemeye yönelik detay etüt yapılmıştır.

Çalışma alanı Doğu Anadolu Yığışım Kompleksi içerisinde bulunmaktadır.

Bölgede İzmir-Ankara-Erzincan sütur zonuna paralel bindirme ters bileşenli doğrultu

atımlı fay hatları (Ağrı Fay Zonu) bulunmakta ve bu fay hattının kuzey-kuzey doğusunda

mostra veren birçok birim, hattın güney-güney batısında gözlenmemektedir. Ruhsat alanı

içerisinde de sınırlı sayıda birim mostra vermektedir. Ancak bu rapor kapsamında İ51 ve

J51 paftalarında tanımlanan birimler tümüyle ele alınıp anlatılmıştır. Bu bağlamda ruhsat

alanının da içinde olduğu İ51 ve J51 paftalarında alttan üste doğru sırasıyla; Geç

Devoniyen-Erken Karbonifer yaşlı kristalize kireçtaşı, dolomit ve killi şistlerden oluşan

Adlanmamış Devoniyen-Karbonifer birimi, Permiyen öncesi yaşlı Tepedam

Metamorfitleri, Geç Permiyen yaşlı Yamanyurt formasyonu, Erken Triyas yaşlı

Kurbağapınarı formasyonu, yerleşim yaşı Geç Kretase olan Mahmetalan Peridotiti, Geç

Kretase yaşlı Bakışık (Kağızman) Karmaşığı, Kampaniyen-Maastrihtiyen yaşlı Morpet

formasyonu, Maastrihtiyen-Paleosen? yaşlı Yüksekova Karmaşığı, Tanesiyen-İlerdiyen

yaşlı Aktaş kireçtaşı, Geç Paleosen-Erken Eosen yaşlı Pekiyidere formasyonu, İpresiyen-

Lütesiyen yaşlı Kötek formasyonu, Orta Eosen yaşlı Kocataş Formasyonu, Orta-Geç

Eosen yaşlı Eşengöl Filişi, Geç Eosen yaşlı Dirbi formasyonu, Geç Eosen yaşlı

Granodiyorit ve/veya Taşlıçay granitoyidi, Oligosen-Erken Miyosen yaşlı Mendikdere

formasyonu, Erken Oligosen yaşlı Kağan formasyonu, Erken Miyosen yaşlı Hadımlı

formasyonu, Erken Miyosen yaşlı Adilcevaz formasyonu, Geç Miyosen yaşlı Sekirdağ

volkanitleri, Geç Miyosen yaşlı Yolcupınarı Lavı, Geç Miyosen yaşlı Tuzluca

formasyonu, Pliyosen yaşlı Davut Lavı, Pliyosen yaşlı Saray formasyonu, Pliyosen yaşlı

volkanitler, Geç Pliyosen-Erken Pleyistosen yaşlı Aladağ bazaltı, Pliyo-Kuvaterner yaşlı

Zordağı volkanitleri, Pliyo-Kuvaterner yaşlı Bulanık formasyonu, Kuvaterner yaşlı

Tendürek volkanitleri, Kuvaterner yaşlı alüvyon ve travertenler mostra vermektedir.

Ancak ruhsat alanı ve yakın çevresinde, mostra veren veya mostra vermese de

yapılacak bir sondajda kesileceği düşünülen birimler ise alttan üste doğru sırasıyla Geç

Devoniyen- Erken Karbonifer yaşlı kristalize kireçtaşı, dolomit ve killi şistlerden oluşan

Adlanmamış Devoniyen-Karbonifer birimi, Permiyen öncesi yaşlı Tepedam

Metamorfitleri, Üst Kretase yaşlı Bakışık (Kağızman) karmaşığı, Üst Paleosen-Alt Eosen

yaşlı Pekiyidere Formasyonu, Üst Eosen yaşlı Dirbi Formasyonu, Pliyosen yaşlı Davut

Lavı, Saray Formasyonu (Çakıltaşı Üyesi, Kireçtaşı Üyesi) ve Kuvaterner yaşlı

alüvyonlardır.

Yapılan jeolojik, jeofizik ve hidrojeolojik çalışmalar ile alan, jeotermal açıdan

değerlendirilmiştir. Jeolojik olarak örtü kaya, rezervuar kaya ve ısıtıcı araştırmaları ile

tektonik yapılar incelenmiştir. Yapılan hidrojeolojik çalışmalarla çalışma alanı ve yakın

çevresindeki kaynak-kuyularda numuneler alınarak kaynak başı analizleri yapılmış ve

suların kökeni yorumlanmaya çalışılmıştır. Yine jeolojik etüt çalışmaları kapsamında

bölgeden gaz numuneleri toplanmış, toplanan bu gaz numunelerinin helyum ve karbon

izotop analizleri İskoçya, Glascow Üniversitesi labaratuvarlarında gerçekleştirilmiştir.

Sahada 84 noktada jeofizik-DES ölçüsü alınmış ve yapılan bu elektrik özdirenç çalışması

sonucu elde edilen verilerle, altı profil boyunca görünür özdirenç (1B özdirenç ters

çözüm) ve jeoelektrik yapı kesitleri ile görünür özdirenç seviye haritaları, jeoelektrik

temel derinlik haritası ve en düşük özdirenç haritası hazırlanmıştır. Yine iki profil

boyunca toplam uzunluğu 2 km olan SP-türev ölçüleri alınmış ve SP-türev grafikleri

çizilmiştir. Yapılan jeofizik-MT çalışması ile 77 adet istasyonda 3D MT(manyetotellürik) ölçüsü alınmıştır. Bu ölçümlerden elde edilen verilerle özdirenç

değişimleri ve bu değişimlere ait seviye haritalar hazırlanmıştır. Yine elde edilen verilerle

sahayı temsil ettiği düşünülen dört profil üzerinden özdirenç kesitleri hazırlanmıştır.

Yapılan tüm bu çalışmalar, hazırlanan haritalar ve kesitler ışığında sahanın jeotermal

potansiyeli, örtü kaya, ısıtıcı kaya ve jeoelektirik temel birimlerin konumu, fayların

doğrultu ve atımları belirlenmeye çalışılmıştır.

Çalışma sahasında yapılan jeoloji, jeofizik ve hidrojeokimyasal çalışmalar

sonucunda AR: 41 no.lu jeotermal kaynak arama ruhsat sahasında anomali alanları

belirlenmiş ve bu anomali alanları içerisinde örtü kayaların kalınlığı ve rezervuar kaya

nın derinliği hedeflenerek sondaj lokasyonu önerilmiştir. Bu bağlamda ruhsat sahasının

güneydoğu köşesinde, ruhsat sınırları dikkate alınarak, MT ve DES yöntemlerinin de

anomali tespit ettiği bir alanda, öncelikli olarak, Y: 383038, X: 4381951, Z: 1.883 m (İ51-

d3 paftası) koordinatlarına sahip noktada 2.500±250 metre derinliğinde bir jeotermal

sondaj (Sj-1) önerilmiştir.