ÖZ

Metalik, endüstriyel ve enerji hammaddeleri sahalarında, madencilik öncesi ve sonrası yapılacak olan çevresel jeokimya prospeksiyonu ile; sediman, toprak, su ve bitki örneklerinde jeokimyasal temel değerlerin (background)/jeolojik arka planın belirlenmesi ve elde edilen verilerin çok yönlü istatistik hesaplamaları kullanılarak jeojenik ve antropojenik etkilerin araştırılması, işletme öncesi, işletme sırasında veya sonrasında oluşabilecek çevresel sorunların ve çözümlerinin ortaya konulabilmesi, bu değerlerin işletme sırasında veya sonrasında alınacak ölçümler ile karşılaştırılması ve madencilik öncesine ait bir jeokimyasal temel değer veri tabanının oluşturulması amacıyla bu proje gerçekleştirilmiştir. Proje bir diğer yönü ile çevreci bakış açısı ile yaklaşım sergilerken, olası gözden kaçan farklı maden zenginleşmelerinin tespit edilmesinin yanı sıra doğal ortam değerlerinin tüm faaliyetler öncesi bilinmesi ile madencinin de gelecekte oluşacak risklere karşılık korunmasına da hizmet etmektedir.

Günümüzde hızla artan kentleşme, nüfus, sanayileşme, fosil yakıtların aşırı kullanımı, motorlu taşıtların egzoz gazları, çevreye olan duyarsızlık, volkanik faaliyetler, maden yatakları, atık sular, arıtma çamurları, tarım alanlarında aşırı gübre ve ilaç kullanımı, hava, toprak ve su kaynakları üzerinde olumsuz etkiler oluşturan ve canlı sağlığını tehdit eden ağır metal kirliliğine neden olmaktadır.

Ağır metallerin oluşturduğu çevre kirliliği, ekosistemler üzerinde büyük olumsuzlukların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Ağır metaller, kayaç ve topraklardan bitkilere, toprakla temas halinde olan insan ve hayvanlara geçebilmektedirler. Ağır metaller, göl, akarsu, nehir gibi yüzey suları ve yer altı su kaynaklarının da kirlenmesine neden olabilirler. Ağır metal miktarı fazla olan sular, tarım alanlarında kullanıldığında bitki, hayvan ve insan bünyesinde birçok olumsuzluğun kaynağı haline gelirler.

Ağır metallerin atmosfer, toprak, bitki, su ve canlı sağlığı üzerinde farklı etkileri olsa da, atmosferi kirletmesi, toprak yapısını bozması, bitkisel verimi azaltması, su kalitesini etkilemesi ve canlı sağlığını tehlike altına alması ile tüm etmenlerde doğurduğu olumsuzluklardan dolayı bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Bu nedenle bu çalışmada, ağır metallerin toprak, bitki, su ve insan sağlığı üzerine etkileri irdelenmeye çalışılmıştır.

Bu çalışma, Balıkesir ili Balya ilçesinde, ilçe merkezini ve çevresini kapsayan 200 km2’lik bir alanda gerçekleştirilmiştir. Çalışma alanından usulüne uygun olarak alınan toprak, dere sedimanı, su ve bitki örneklerinde analizler yapılmış, sonuçlarının değerlendirilmesi ile çevresel parametrelerin mevcut durumu ortaya konulmuştur. Balya ilçe merkezi ve civarından; 78 adet toprak, 66 adet dere sedimanı, 51 adet bitki ve 84 adet su örneği alınmıştır. Toprak ve dere sedimanları üzerinde çevre jeokimyasına yönelik jeokimyasal analizler (Zn, Mn, As, Cr, Cu, Ni, Pb, Mo, Co, V, Cd) ve majör oksitler, su örneklerinde ise hidrojeokimyasal parametreler ile su kalite parametreleri araştırılmış ve çalışma alanının jeokimyasal temel değerleri (background) tespit edilerek kirliliğe sebep olması muhtemel antropojenik ve jeojenik faktörler araştırılmıştır. Çevresel parametrelerin mevcut durumu kapsamında, toprak ve dere sedimanında ağır metal birikiminin, çalışma alanının hangi kısımlarında etkili olduğu belirlenmiştir. Aynı zamanda, toprak ve dere sedimanlarında elde edilen konsantrasyon değerlerinin birbirleri ile olan ilişkisi istatiksel yöntemler kullanılarak incelenmiştir.

Jeolojik açıdan maden potansiyeli olarak önem arz eden sahalarda, çevresel jeokimya eşik değerlerin hesaplanması, CBS tabanlı tematik haritaların çizimi ve raporlanması hedeflenmektedir. Yapılan çalışmalarda bölgeye ait jeokimyasal anomaliler ile, doğal etki (jeojenik) veya insan etkisi (antropojenik) ile oluşan unsurların birbirinden ayırabileceği öngörülmektedir.